Veri, yöntem ve lisans
Model atlası. 3B yüzeyler açık kaynaklı Z-Anatomy atlasından alınmıştır (Gauthier Kervyn ve ark., CC BY-SA 4.0). Z-Anatomy modelleri BodyParts3D'den türetilmiştir (© The Database Center for Life Science, CC BY-SA 2.1 Japonya). Atlas baş ve boynu sternum açısı (angulus sterni) düzeyine, yani yaklaşık T4–T5 omurlar arası diske kadar kapsar; bu düzeyin altına uzanan yapılar (ör. vagus, sempatik gövde, özofagus, omurga bağları) burada kesilmiştir. Sinir ve damarlar, atlastaki merkez çizgileri üzerinde şematik tüplerle gösterilir; tüp çapları, Z-Anatomy'nin göreli çap değerleri yapıya özgü ortalama yarıçapa ölçeklenerek verilmiştir. Beyin tek yapı olarak gösterilir. Model tek bir erişkin şablon anatomisine aittir; üçüncü molarlar, A. lingualis, A. thyroidea superior, plexus pterygoideus, üst alveolar sinirler, plexus cervicalis dalları, maksiller sinüs, M. palatoglossus, M. levator veli palatini, M. tensor veli palatini, M. styloglossus ve M. semispinalis capitis ayrı nesne olarak bulunmaz.
Model kesitleri. Aksiyel, koronal ve sagittal kesitler, 3B yüzeylerin 1 mm'lik izotropik vokseller hâlinde tek bir etiket hacmine dönüştürülmesiyle üretilmiştir: kapalı yüzeyler genelleştirilmiş sarım sayısı yöntemiyle doldurulur, ince yapılar yüzeyleriyle işaretlenir. Çakışan bölgelerde sinir, arter, ven, lenf düğümü, kanal, bez, göz ve kulak, kas, fasya, kıkırdak ve bağ, kemik ve beyin sırasıyla öncelik alır; aynı düzeyde küçük yapı büyüğün önüne geçer, dişler ve pulpa kemiğin önündedir. Deri sınırı içindeki etiketlenmemiş doku açık bej gösterilir. Bu plakalar şablon modelden türetilmiştir; gerçek bir MR ya da BT görüntüsü değildir ve küçük yapıların kesitteki kalınlığı yaklaşıktır.
Model kesitlerindeki MR. Kesitlerde plakanın yerine gösterilebilen MR görüntüleri, sağlıklı gönüllülerden oluşan açık IXI veri setindeki tek bir kişiye aittir (IXI075; Guy's Hastanesi, Londra; 1,5 T) ve CC BY-SA 3.0 lisansıyla kullanılmıştır: T1 ağırlıklı sagittal seri (0,94 × 0,94 × 1,2 mm) ve aynı seansta çekilmiş T2 ağırlıklı aksiyel seri (0,94 × 0,94 × 1,25 mm). İki görüntü de yoğunluk düzensizliği için düzeltilmiştir (N4). T1, modelin etiketlerinden üretilen yapay bir T1 görüntüsüne ANTs ile iki aşamada uyarlanmıştır: önce afin ve deforme (SyN, karşılıklı bilgi) kayıt, ardından yapay görüntü bu kişinin her yapıda ölçülen kendi sinyal değerleriyle yeniden boyanarak yerel çapraz korelasyonla 4, 2 ve 1 mm'de ince deforme kayıt yapılmıştır; T2 ise T1'e katı (rijit) kayıtla hizalanmış (iki seri arasındaki fark yaklaşık 1° ve 1 mm) ve aynı dönüşüm zinciriyle tek seferde modele taşınmıştır. Görüntüler 1 mm'lik ızgaraya yeniden örneklenmiş ve web için 8 bit, kayıplı sıkıştırılmıştır; yani özgün görüntülerden değiştirilmiştir. Etiketler bu MR görüntüleri üzerinde çizilmemiş, modelden aktarılmıştır; kayıt yaklaşık olduğundan özellikle küçük yapılarda etiket ile görüntü arasında kayma olabilir. T1'in görüş alanı yaklaşık C5 düzeyinde, T2'ninki daha yukarıda, sert damak düzeyinde (C1'in hemen üstünde) sona erer; altında renkli plaka gösterilir.
CBCT vakası. Görüntü ve etiketler ToothFairy3 veri setindeki anonimleştirilmiş tek bir vakaya (F_008) aittir (AImageLab, Modena ve Reggio Emilia Üniversitesi). Görüntü 0,3 mm izotropik vokselle, yaklaşık 115 × 96 × 79 mm'lik bir alanda kırpılmış ve web için 8 bit, kayıplı sıkıştırılmış olarak sunulmuştur; Hounsfield değerleri yaklaşıktır. Görüntü alanı kondil ve koronoid çıkıntıları ile maksiller sinüsün üst bölümünü içermez. 3B yüzeyler etiketlerden marching cubes yöntemiyle üretilmiştir; hacim, uzunluk ve ağırlık merkezi bu vakanın etiketlerinden hesaplanır ve normal değer değildir. Panoramik ve bukkolingual görünümler, diş kavsine oturtulan bir eğri boyunca tarayıcıda yeniden örneklenir.
Koordinatlar. Milimetre; X hastanın solu, Y yukarı, Z ön yönündedir. Model atlasında orijin iki TME diskinin ağırlık merkezleri arasındaki orta noktadır; CBCT vakasında sağ ve sol foramen mandibulae arasındaki orta noktadır. Omur düzeyleri, model atlasında modelin omur cisimlerinin kesit aralığından hesaplanır.
Kart metinleri ve kaynaklar. Yapı kartlarındaki metinler yapay zekâ desteğiyle (Claude, Anthropic) yazılmıştır. Yazımda yalnızca standart anatomi ve diş hekimliği ders kitaplarında yerleşik bilgilerin kullanılması, emin olunmayan sayı ve ayrıntıların yazılmaması kuralı uygulanmıştır; kartlarda cümle düzeyinde atıf yoktur. Metinler Ekim 2026'da baştan sona yeniden gözden geçirilmiştir: Latince terimler Terminologia Anatomica'ya (TA98 ve TA2) göre denetlenmiş ve şüpheli olanlar IFAA/FIPAT çevrim içi listelerinden doğrulanmış, Türkçe yazım TDK Güncel Türkçe Sözlük esas alınarak düzeltilmiş, şüpheli bilimsel ayrıntılar açık erişimli kaynaklarla (NCBI Bookshelf/StatPearls, Radiopaedia) karşılaştırılmıştır. Aynı ay içinde başka bir yapay zekâ modeliyle (Claude Fable 5.1) her kart için bağımsız ikinci bir bilimsel ve terminolojik kontrol yapılmış; gelen önerilerin her biri kaynaklarla karşılaştırılarak tek tek değerlendirilmiş, yalnızca doğrulananlar uygulanmıştır. Kesitte tanıma metinlerindeki BT'ye özgü ifadeler (kontrastla parlak damar, yoğunluk gibi) MR kesitleriyle karışmaması için yöntem belirtilerek yazılmıştır. Kartların başındaki “Kısaca” özetleri de yapay zekâyla hazırlanmış ve son kart metniyle karşılaştırılarak denetlenmiştir. Ardından bütün kartlar Türkçe bir ders kitabıyla (Arifoğlu, Her Yönüyle Anatomi) karşılaştırılmıştır: kitapla çelişen bilgiler standart kaynaklarla tartılıp yalnız doğrulananlar uygulanmış, kitabın tutarlı kullandığı Türkçe terimler (ör. hyoid üstü kaslar, yutak kavsi, kafa derisi, orbita alt duvarı, ağız döşemesi) benimsenmiş, kitaptaki Türkçe adlar (ör. alın kemiği, kalkan kıkırdak) kartlarda ikinci ad olarak gösterilmiştir; diş hekimliği terimleri değiştirilmemiştir. Bu gözden geçirmeler uzman denetiminin yerine geçmez. Ayrıntıların doğrulanması için başlıca başvuru kaynakları:
- FIPAT. Terminologia Anatomica. 2. baskı. FIPAT.library.dal.ca; 2019.
- Federative Committee on Anatomical Terminology (FCAT). Terminologia Anatomica. Stuttgart: Thieme; 1998.
- Standring S, ed. Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 42. baskı. Elsevier; 2021.
- Nelson SJ. Wheeler's Dental Anatomy, Physiology and Occlusion. 11. baskı. Elsevier; 2020.
- Netter FH. Atlas of Human Anatomy: Classic Regional Approach. 8. baskı. Elsevier; 2023.
- Moore KL, Dalley AF, Agur AMR. Clinically Oriented Anatomy. 8. baskı. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2018.
- Malamed SF. Handbook of Local Anesthesia. 7. baskı. Mosby (Elsevier); 2020.
- Arıncı K, Elhan A. Anatomi. 1. ve 2. cilt. Ankara: Güneş Kitabevi; 2006.
- Arifoğlu Y. Her Yönüyle Anatomi. 3. baskı. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri.
- Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. sozluk.gov.tr.
Lisans ve atıf. Model atlasından türetilen yüzeyler ve metinler CC BY-SA 4.0, sayfanın kodu MIT lisansıyla paylaşılır. ToothFairy3'ün indirme sayfasında lisans CC BY-NC-SA 4.0 olarak belirtilir (veri setindeki dataset.json dosyasında CC BY-SA 4.0 yazar); bu nedenle CBCT bölümü ve ondan türetilen yüzeyler yalnızca ticari olmayan kullanım içindir. Bu veriyi kullanan yayınlar ToothFairy3 yarışmasına ve şu çalışmalara atıf yapmalıdır: Bolelli F. ve ark., Multi-structure segmentation in CBCT volumes: The ToothFairy2 challenge, Medical Image Analysis, 2026 (doi:10.1016/j.media.2026.104095); Bolelli F. ve ark., Segmenting Maxillofacial Structures in CBCT Volumes, CVPR 2025; Lumetti L. ve ark., Enhancing Patch-Based Learning for the Segmentation of the Mandibular Canal, IEEE Access, 2024 (doi:10.1109/ACCESS.2024.3408629). IXI verisi brain-development.org üzerinden CC BY-SA 3.0 lisansıyla paylaşılmaktadır.
Sınırlamalar. Kartlar eğitim amaçlıdır; tanı ve tedavi kararlarında kullanılamaz.
Hazırlayan ve sürüm. Doç. Dr. Mert Ocak. Sürüm 1.0 (ön sürüm), Ekim 2026. Kaynak dosyalar, lisanslar ve sürüm notları GitHub deposundadır; hata ve önerilerinizi deponun “Issues” bölümünden iletebilirsiniz.